Memorial Ankara Hastanesi – Tüp Bebek Başarısızlığında Modern Tedavi Yöntemleri
Memorial Ankara Hastanesi Tüp Bebek Merkezi Başkanı Prof. Dr. Aygül Demirol, tüp bebek tedavisinde tekrarlayan başarısızlıklar için umut vadeden en güncel ve modern tedavi yöntemlerini MAG Okurları için detaylandırıyor.
Ne yazık ki tüp bebek teknolojileri yüzde yüz başarı ile uygulanamamaktadır. Başarıyı etkileyen birçok faktör vardır ve tedavide olumlu sonuç alma yüzdeleri bu faktörlere bağlı çifte özel değişmektedir. Üç ve üzerinde başarısız tüp bebek tedavisi olan vakalar, tekrarlayan başarısızlık grubunu oluşturur. Tedaviye başvuran anne-baba adayları için ve aynı zamanda hizmet veren ekip açısından stresli bir süreci oluşturmaktadır. Başarısız denemelerin hangi faktöre ya da faktörlere bağlı olabileceğinin iyi bir şekilde araştırılması gereklidir. Böylelikle, başvuran çiftin rahatlaması sağlanmalı ve iyi bir iletişim ile yeni plan çizilmelidir. Bu iletişimde tam bir uyum sağlanıyorsa pozitif sonuç alınmaktadır.
Tüp bebek başarısızlığında; genel nedenler: (1) Embriyo kalitesi (ki bu, kaliteyi belirleyen yumurta ve sperm kalitesi), uygulanan tedavi protokolleri ve laboratuvar kondisyonlarıdır. Embriyo kalitesi; gelişim potansiyeli, morfolojik kategorisi ve genetik olarak değerlendirilmektedir. (2) Rahme bağlı faktörler (rahmin yapısal özelliği ve embriyoyu tutabilme potansiyeli). (3) Anne adayının sistemik rahatsızlıkları ve bağışıklık sistemi (pıhtılaşma sistemine bağlı faktörler karşımıza çıkmaktadır).
Ko-kültür Yöntemi
Ko-kültür halk arasında yapay rahim olarak bilinen bir teknolojidir. İkiye ayrılmaktadır: Endometrial ve kumulus ko-kültür. Endometrial ko-kültür; rahim içi hücrelerden elde edilen ve daha önceki yıllarda uygulanıp daha sonra verilere bakıldığında neredeyse terk edilen bir yöntemdir. Daha yeni bir yöntem olarak yumurta çevresindeki hücrelerden elde edilen kumulus ko-kültür, diğer ko-kültür yöntemidir. Yumurtayı çevreleyen kumulus hücrelerinden elde edilmektedir.
Embriyoya Genetik Analiz Yapılması
Embriyolar rahme yerleştirilmeden önce genetik açıdan değerlendirilebilmektedir. Genetik değerlendirmenin yapıldığı genetik departmanının tam donanımlı ve son teknolojiler ile çalışıyor olması önem taşır. Genetik analiz; preimplantasyon genetik tarama (PGS; embriyonun genel kromozomal yapı açısından değerlendirilmesi, modern yöntemlerle 46 kromozomun tamamı taranmaktadır) ve preimplantasyon genetik tanı (PGD; özel gen bölgesine, tek gen hastalıklarına yönelik genetik hastalık açısından değerlendirilmesi) olarak iki ana grupta uygulanır.
Embriyoskop ile Embriyo Gelişiminin Takibi ve İdeal Embriyonun Seçilmesi
Son yıllarda kullanılan yeni bir tekniktir. Yumurta, seçilmiş sperm ile döllendikten sonra; embriyoskop dediğimiz kapalı olan bu sistemde, embriyonun dış ortamdan etkilenmeyen doğal gelişimi takip edilmektedir. Embriyonun gelişiminin video kayıt sistemi ile sürekli izlenmesi bölünme hızı ve hücre yapısına göre değerlendirilerek gebelik şansı en yüksek embriyonun seçilmesini sağlamaktadır.
Genetik Olarak Sağlıklı Embriyo Gelişimini Destekleyen Sıvıların Kullanımı
Embriyo gelişirken üçüncü gün aşamasına ve yeni geliştirilen ileri evre-blastosist aşamasına kadar embriyonun geliştirildiği özel sıvıların kullanımı; tekrarlayan gebelik kaybı ve bir şekilde tekrarlayan tüp bebek başarısızlığında seçilmiş özel vakalarda gebelik oranını arttırmaktadır.
Lazer Uygulaması
Transferden önce, seçilmiş embriyonun zarının inceltilmesi ya da delinmesi ile rahime tutunma potansiyeli arttırılabilir. Kullanılan lazer sisteminin kalitesi ve uygulama koşulları çok önemlidir. Yanlış bir uygulama ile başarı arttırılamaz ve hatta gebelik oranı, embriyo zedelenmesine bağlı olarak düşebilir. Ayrıca lazer sistemi; genetik analiz için embriyodan hücre alınmasında ve bazı özel vakalarda mikroenjeksiyon işlemi için kullanılabilmektedir.
Gebelik Aşısı, Yani Doğurganlık Aşısı, Yani Rahmin İzoimmünizasyonu
Anne rahminin gebeliği kabul etme potansiyelini arttıracak şekilde rahim içi bağışıklık sisteminin organize edilmesi demektir. Anne adayından alınan kandan, lenfosit denilen kan hücreleri ayrıştırılmaktadır. Bu hücreler özel kültür sıvılarında CRH hormonunun desteği ile özel işlemlere tabi tutulmaktadır. Elde edilen sıvı; embriyo rahme yerleştirilmeden bir ila iki gün önce ya da bazı vakalarda aynı gün, rahim içine verilmektedir.
Rahim Faktörün Değerlendirilmesi ve Özel Tedavilerin Önemi
Histeroskopi, rahim içinin değerlendirildiği, altın standarda sahip bir tekniktir. Rahim içinde polip, myom gibi yapılar, yapışıklıklar, kalınlaşma alanları, rahim içi iltihabi durumları embriyonun tutunmasını zorlaştırmaktadır. Rahim içi sorunlar var ise histeroskopi ile aynı anda tedavisi yapılabilmekte ve ayrıca gebelik şansını arttıran bazı özel tedaviler uygulanabilmektedir.
Embriyo ile Rahim Uyumunun Sağlanması ve Transfer Süreci
Transfer öncesi rahim içinin, gebelik potansiyelini arttıracak şekilde östrojen ve progesteron hormonları ile uygun olarak hazırlanması gereken vakalarda, ek olarak rahim kan akımını arttıracak destek tedavilerin de uygulanması önemlidir. Embriyo ve rahim içi uyum değerlendirildiğinde en uygun koşullar sağlanamıyorsa, embriyoların dondurularak başka bir ayda transferi de yeni bir bakış açısı olarak bazı vakalarda uygulanmaktadır.
Erkek Faktörüne Bağlı Vakalarda Uygulanan Teknikler
Erkek faktöründe, sayısal düşüklük, hareket oranı düşüklüğü ya da tam hareketsizlik, şekil bozuklukları ve sperm örneğinde genetik olarak kalitesinin düşük olması (sperm DNA hasarının yüksek olması) kısırlığa yol açmaktadır. Şiddetli erkek faktöründe tüp bebek teknikleri içerisinde ICSI, yani mikroenjeksiyon, önemli bir çığır açmış ve birçok vakada çözüm getirmiştir: (1) Mikroçip tekniği: Sperm genetik hasarı yüksek vakalarda mikroenjeksiyona hazırlık aşamasında sperm seçimi için kullanılan bir yöntemdir. (2) IMSI (Büyük büyütmeli mikroenjeksiyon): Şiddetli erkek faktörü olan infertil çiftlerde uygulamaya giren son derece etkin ve yeni bir yöntemdir. Başarılı sonuçları net şekilde değerlendirilmiş ve etkinliği kanıtlanmıştır. (3) Mikroenjeksiyon esnasında spermin polarizan mikroskop altında incelenip baş kısmındaki parlaklığa göre değerlendirilerek seçilmesidir.
En İyi Tedavi Döneminin Saptanması ve Destek Tedavilerin Uygulanması
Tüp bebek tedavilerinde başarıya giden yolda altın anahtar; iyi sayı ve kalitede yumurtanın elde edilmesidir. Her kadın, her ay, tedavide aynı cevabı vermez. Yani belli bir dönemde iyi sayı ve kalitede yumurta aldığınız aynı kişi, uygun olmayan başka bir ayda az sayıda ve düşük kalitede yumurta üretebilir. Bu dönemleri öngörmek için vakanın hikâyesinin iyi değerlendirilmesi, iyi analiz edilmesi, detaylı muayene edilmesi ve bazı özel testler ile durumunun netleştirilmesi gerekir.
