Endometriozis Hakkında Bilmeniz Gerekenler – Prof. Dr. Mustafa Ulubay

 

Kadın Hastalıkları ve Doğum Prof. Dr. Mustafa Ulubay, ağrılı adet dönemlerinden kısırlığa kadar uzanan etkileriyle dikkat çeken endometriozisin belirtilerinden tedavi yöntemlerine kadar, bilinmesi gerekenleri MAG Okurları için açıklıyor.

 

Adet sancısı ne zaman normal olmaktan çıkar?

Adet dönemi, kadınlarda genellikle 12–13 yaşlarında başlayıp menopoza kadar devam eden doğal bir süreçtir. Sağlıklı bir kadının düzenli adet görmesi beklenir ve bu süreçte hafif düzeyde ağrı normal kabul edilebilir. Bazı kadınlarda bu dönem, dayanılması zor ağrılarla geçer. Özellikle adetin ilk günü başlayan kramp tarzı kasık ağrıları, bulantı, kusma ve ruhsal değişiklikler günlük yaşamı sekteye uğratabilir. Öyle ki kişi işe gidemeyebilir, okula devam edemeyebilir ya da sosyal hayatından tamamen uzaklaşabilir. Hatta en sevdiği şeyleri bile yapamama hâline gelebilir… İşte bu noktada, altta yatan önemli nedenlerden biri “endometriozis” olabilir.

 

Endometriozis nedir ve ne kadar yaygındır?

Endometriozis, rahim iç tabakasına ait hücrelerin, karın içine dökülmesi demektir. Yani kadınlarda adet kanaması şeklinde kanama olduğunda bu kanamanın içerisinde rahmin içindeki hücreler de vardır. Eğer herhangi bir sebeple bu vajinadan dışarıya dökülecek hücreler karın içerisine de dökülüyorsa bu durum endometriozis olarak tanımlanıyor.

Endometriozis hastalığı toplumda çok sık karşılaştığımız bir rahatsızlık. Özellikle her on kadının bir tanesinde endometriozis hastalığının olduğunu söyleyebiliriz. Bununla birlikte, ağrılı adet gören kadınların yaklaşık %70’inde endometriozis hastalığı görülmektedir.

 

Endometriozis sadece adet döneminde mi belirti verir?

Endometriozis hastalığı sadece ağrılı adet görmeyle karşımıza çıkmıyor. Ağrılı adet görme dışında ne yazık ki bu kadınlarda infertilite, yani kısırlık gibi bir problemin de en sık sebeplerinden bir tanesi endometriozis hastalığıdır. Bununla birlikte endometriozis özellikle kadınlarda ağrı ve bu ağrının adet dönemi dışında da sürekli devam etmesi şeklinde olabiliyor. Örneğin; bu ağrıyı sadece adet dönemiyle kısıtlamamak gerekiyor. Adet dönemi dışında da sürekli kramp şeklinde kasık ağrısı, zaman zaman karında şişlik olabilmektedir. Öyle oluyor ki, karındaki şişlik çok ileri boyutlara ulaşmış olabiliyor. Bazen bize gelen hastalarda şu şikâyeti duyuyoruz: “Ben çok zayıfım ama adet dönemimde karnım davul gibi şişiyor.” Gerçekten bunun bir adı var: “Endometriozis göbeği” ya da “endo belly” deniyor buna. Eğer endometriozis yaygın ve ilerlemiş bir durumdaysa bağırsaklar üzerinde de bu endometriotik odaklar oluşabiliyor. Buna bağlı olarak bağırsaklarda kramp şeklinde ağrılar ve aynı zamanda ileri boyutta şişkinlik meydana gelebiliyor.

 

Bu hastalık kadınların hayat kalitesini nasıl etkiler?

Endometriozis, kadınların hayat kalitesini oldukça bozan bir hastalıktır. Yani ağrının boyutunu şöyle tarif etmek gerekirse; böbrek taşı düşürmek, en şiddetli ağrılardan biri olarak bilinir, öyle değil mi? Bir de bu ağrının her ay tekrarlandığını düşünün… İşte endometriozisli kadınlar, bu yoğun ağrıyı düzenli olarak yaşayabiliyorlar. Bu durum meslek hayatlarını bile etkileyebilir. Bir öğretmense ders anlatamaz, bir cerrahsa  ameliyat yapamaz hâle gelebilir. Ne yazık ki endometriozis, bu derece, bir hastanın hayatını etkileyebiliyor.

 

Endometriozis başka hangi riskleri taşır?

Endometriozis; kadınlarda sadece ağrı değil, kısırlık, bununla birlikte kanser riskini de arttıran bir durumdur. Özellikle rahim ve yumurtalık kanseri riskinin endometriozis hastalarında daha fazla olduğunu görmekteyiz ne yazık ki. Bu nedenle kadınların bu endometriozis hastalığının farkında olması gerekiyor.

 

“Evlenince geçer”, “doğurunca geçer” inanışı doğru mu?

Toplumda yaygın olan bu inanışın kısmen doğruluk payı vardır. Şöyle ki, gebelik ve emzirme süreci, hastalığın belirtilerini geçici olarak azaltabilir; ancak bu, kesin bir tedavi yöntemi değildir. Örneğin; genç yaşta doğum yapan bir kadın, yıllarca şikâyet yaşamayabilir ancak, hiç doğum yapmayan bireylerde hastalık daha erken ve ağır seyredebilir. Karnında büyük yumurtalık kitleleri, çikolata kisti adını verdiğimiz kitleler veya karın içerisinde yapışıklıklar, zaman zaman apse formasyonuna kadar varabilen enfeksiyon tabloları ile karşılaşabilir. Hatta ameliyat olmak zorunda da kalabilir. Bu nedenle bu hastalıktan korunmak için “Erken yaşta çocuk sahibi olun!”  diye rahatlıkla söyleyebilirim. Elbette herkesin endometriozisden korunmak için çocuk doğurmasına gerek yok. Bunun dışında, bazı baskılayıcı ilaçlarla da endometriozisin ilerlemesi durdurulabilmektedir.

 

Endometriozisten korunmak mümkün mü? Hastalara önerileriniz nelerdir?

Endometriozis için tek bir korunma yöntemi yoktur; ancak, hastalık erken dönemde fark edilirse ilerlemesi yavaşlatılabilir. Baskılayıcı ilaç tedavileri kullanılabilir. En önemli nokta, kulaktan dolma bilgilerle hareket etmemek ve kişiye özel tedavi planı oluşturmaktır. Her bireyi farklı değerlendirmek gerekir. Bu sebeple hiçbir şekilde bir gıda takviyesi, bir ilaç tedavisi veya bir cerrahi tedavi yöntemi önermiyorum; ama sigara içmemeleri gerekir. Sigara endometriozis şikâyetlerini arttıran bir durumdur.

 

Endometriozis hastalarının genel özellikleri var mı?

Endometriozis hastaları genelde dış görüntü olarak zayıf kadınlardır. Hiçbir endometriozis hastasında ileri boyutta bir kilo olduğunu görmezsiniz, çünkü bu kişiler sürekli kronik pelvik ağrı ile karşılaşmaktadırlar. İnsanı depresif ruh hâline sokan ve iştahsızlık, bulantı, kusma problemleriyle sık karşılaşmasına neden olan bir durumdur. Bu hastalar daha çok zayıf, dar omuzlu, 1.60-1.65 boylarında, genelde yüz hatları ve elmacık kemikleri belirgin bireylerdir. Yani günümüzde birçok kişinin estetik ameliyatla sahip olduğu jawline yüz hatlarına endometriozis hastaları doğuştan sahiptir. Çoğunda estetikliymiş gibi burun yapıları da vardır. Bu sebeple toplumda “güzel kadın hastalığı” olarak da bilinmektedir.

 

Tedavi sürecinde neler uygulanır?

Endometriozis, infertiliteye yani kısırlığa neden olduğunda ne yazık ki bu hastaların ameliyat olması gerekiyor, çünkü tüplerde yapışıklıklar, yumurtalıklarda kistler oluşabiliyor. Bunlar da yumurtalık rezervlerinin azalmasına ve kısırlık meydana gelmesine neden olabiliyor. Tedavi, hastanın durumuna göre değişiyor. Gerekirse tüp bebek, aşılama gibi üremeye yardımcı yöntemlerle tedaviler sunuyoruz. Bununla birlikte, her türlü tedaviye rağmen geçmeyen kronik pelvik ağrılarda, adet sancılarında laparoskopik ve robotik cerrahi ile endometriozis odakları temizlediğimizde bu hastaların ağrılarında %90 ila %95 oranında azalma oluyor. Ameliyat sonrasında yapılan ilaç tedavileriyle de birlikte bu hastaların uzunca bir süre endometriozis hastalığından kurtulmasını veya korunmasını sağlayabiliyoruz.

 

Son olarak kadınlara ne söylemek istersiniz?

Endometriozis, yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyen bir hastalıktır. Kadınların bu konuda bilinçli olması, belirtileri ciddiye alması ve zamanında bir uzmana başvurması büyük önem taşır. Unutmayın: Şiddetli adet ağrısı “normal” değildir.